ویکیانبار:ردهها
رده یکی از امکانات نرمافزار مدیاویکی است: صفحهای ویژه برای گروهبندی صفحهها و رسانههای مرتبط. در عمل یعنی یک موضوع را به یک رده نسبت میدهید. نام رده باید برای حدس زدن موضوع کافی باشد، اما متن توضیحی اضافه میتواند به تعریف دقیق آن کمک کند. ساختار ردهها راه اصلی سازماندهی و یافتن پروندهها در ویکیانبار است. ضروری است که هر پرونده را بتوان با مرور ساختار ردهها پیدا کرد. برای این کار، هر پرونده باید مستقیماً در یک رده قرار گیرد. هر رده هم باید در ردههای کلیتری باشد تا ساختاری سلسلهمراتبی شکل بگیرد.
راهنمای سریع
۱. چگونه ردههای مناسب را پیدا کنیم
- ردهها را با موتور جستجو پیدا کنید (cat:عبارت جستجو را در نوار جستجوی بالای صفحه وارد کنید؛ نکات ردهبندی را ببینید)
- یا بررسی کنید که پروندههای مشابه چگونه ردهبندی شدهاند (البته ممکن است برخی ردهبندی نشده باشند)
- یا از ردهٔ موضوعی اصلی شروع کنید (Category:Topics)
- با شروع از این ردهها، ردههای والد یا زیرردههای آنها را بررسی کنید تا ردهٔ مناسبی پیدا کنید. از انتخاب ردههای بیش از حد کلی بپرهیزید.
۲. ردهها را به پرونده بیفزایید
- آنها را در فرم بارگذاری بیفزایید
- یا: آنها را بهصورت دستی بیفزایید، مثلاً با افزودن
[[Category:Foobar]]به صفحهٔ توضیحات پرونده (ردهبندی صفحات را ببینید) - یا: از HotCat استفاده کنید که میتواند نام ردهها را خودکار کامل کند (راهنما:ابزار هاتکت را ببینید)
- یا: از Cat-a-lot برای ردهبندی همزمان چندین پرونده استفاده کنید (راهنما: رده انبوه را ببینید)
ساختار رده در ویکیمدیا کامانز
اصول
اصول اصلی این است که:
اصل سلسله مراتب
ساختار ردهها (در حالت آرمانی) یک چندسلسلهمراتبی با یک ردهٔ ریشهٔ واحد، یعنی Category:CommonsRoot، است. همهٔ ردهها (بهجز CommonsRoot) باید دستکم در یک ردهٔ دیگر باشند. هیچ چرخهای نباید وجود داشته باشد (یعنی یک رده نباید مستقیم یا غیرمستقیم خودش را در بر بگیرد).
اصل ساده بودن
صفحه (پرونده، رده) باید در خاصترین رده یا ردههایی قرار گیرد که با آن صفحه تناسب دارند (نه مستقیماً در ردههای والد آنها). یک رده میتواند چندین ردهٔ والد داشته باشد. یک رده میتواند دو (یا چند) معیار متفاوت را با هم ترکیب کند؛ به چنین ردههایی «ردههای ترکیبی» یا «ردههای تقاطعی» گفته میشود. برای نمونه، ردهٔ ریشهٔ Category:Churches و ردهٔ ریشهٔ Category:Russia یک زیرردهٔ مشترک دارند: کلیساها در روسیه.
اصل ساده بودن
این اصل پیشنهاد میکند که معیارهای متفاوت بیش از حد زیاد را با هم ترکیب نکنیم. برای نمونه، ممکن است پروندهای کلیسایی سبزرنگ در روسیه با درهای چوبی را نشان دهد. همانطور که در بالا گفته شد، ممکن است ردههای والدی برای Category:Churches و Category:Russia و Category:Green churches و Category:Wooden doors وجود داشته باشد. افزون بر این، ممکن است زیرردههای خاصتری که همپوشانی ردههای گستردهتر را نشان میدهند نیز وجود داشته باشند، مانند Category:Churches in Russia. با این حال، اصل سادگی حکم میکند که ردهای برای «کلیساهای سبز در روسیه با درهای چوبی» بیش از حد جزئی است.
اصل گزینش
ما نباید مواردی را که با موضوعات مختلف مرتبط هستند در یک دسته طبقهبندی کنیم. باید یک دسته در هر موضوع وجود داشته باشد و از دستههای چند موضوعی اجتناب شود. نام دسته باید واضح باشد و هم نام نباشد.
اصل جهانی بودن
موارد یکسان باید برای همهٔ کشورها و در همهٔ سطوح ردهبندی نام یکسانی داشته باشند. ساختار ردهبندی باید تا حد امکان نظاممند و یکپارچه باشد، و گویشها و اصطلاحات محلی باید در صورت امکان به نفع جهانشمولی کنار گذاشته شوند. شاخههای ردهبندی همانند باید ساختار همانندی داشته باشند.
انواع روابط منعکس شده
ساختار ردهها باید سلسلهمراتبی از مفاهیم را، از کلیترین تا بسیار جزئی، نشان دهد. این ساختار انواع مختلفی از رابطه را به کار میگیرد و با هم ترکیب میکند، برای نمونه:
- شمول معنایی: گونه/نوع/قسمی از… (معمولاً در آرایهشناسی زیستی)
- جزءواژگی: بخشی از…، عضوی از… (معمولاً برای تقسیمات جغرافیایی، ساختمان/اتاق، دستگاه/قطعه و مانند آن)
- ویژگی ها:
- ویژگی های کوالیتی و عمومی (رنگ، شکل، اندازه، توانایی یا ناتوانی، ملیت، تکنیک، کیفیت، جایزه...)
- مکان: کجا، در..., از... (جای/حدس مکان ،نقطه و ریشه : مکان/ بنیاد وریشه: مکان/معروفه،محل: مکان/مردم، کشور/زبان، منبع/کار، کارخانه یا کشور/محصول و غیره)
- زمان: زمانی (زمان/حدس زمان/وضعیت تصویر شده، زمان تولد، آغاز یا ساخت، زمان مرگ، تخریب یا پایان دادن به ساختمان و غیره)
- روابط عامل و تأثیر: (تخلیق کننده/کار، دستگاه/محصول، شرکت/محصول ، رشته یا حرفه/موضوعات و اصطلاحات آنها، والدین/بچه ها، تابعیت، مالک/ملاک، ابتکار/پیروه، موضوع/موضوعهای دیگر اختصاص داده شده به او یا به نام او، موضوع/تکثیر، تقلید، تصویر یا نماد و غیره)
- تغییر: اصل/تغییر شده یا تغییر یافته/اصلی (از ساختار چرخه ای اجتناب کنید) - نامگذاری مجدد، بازسازی مجدد، استفاده مجدد یا تغییر شکل داده شده.
ردهبندیهای اصلی
دستهبندیهای بالا (آن دستههایی که مستقیماً در CommonsRoot وجود دارد) ساختار ردهبندی را با هدف ردهبندیهای موجود تقسیم میکنند:
- Category:Topics – این رده ریشهٔ مشترک سراسری پروندههای رسانهای است که بر پایهٔ موضوع ردهبندی شدهاند. همهٔ پروندههای رسانهای باید زیر این رده ردهبندی شوند تا دیگران بتوانند آنها را بر پایهٔ موضوع پیدا کنند. ردههای موضوعی نباید از راه الگوها افزوده شوند.
- Category:Copyright statuses – این رده ریشهٔ مشترک سراسری پروندههای رسانهای است که بر پایهٔ پروانه ردهبندی شدهاند. همهٔ پروندههای رسانهای باید با برچسب پروانهٔ مناسب زیر این رده ردهبندی شوند. این نوع رده با گنجاندن آن در الگوها افزوده میشود.
- Category:Media by source – این رده ریشهٔ مشترک سراسری پروندههای رسانهای است که بر پایهٔ منبع، یعنی جایی که از آن آمدهاند (کتابها، مجموعهها، وبگاهها و غیره)، ردهبندی شدهاند. این نوع رده عموماً با الگو افزوده میشود.
- Category:Media types – این رده ریشهٔ مشترک سراسری پروندههای رسانهای است که بر پایهٔ نوع رسانه ردهبندی شدهاند. لطفاً توجه کنید که این نوع ردهبندی گاهی برای تصاویر حذف میشود، زیرا اکثریت بسیار بزرگ پروندههای ویکیانبار به نوعی تصویر هستند.
- Category:Commons – این رده ریشهٔ مشترک سراسری برای ردهبندی کارها و صفحههای نگهداری ویکیانبار (Commons: و Help:) بهجز پروندههای رسانهای است. صفحههای ترجمهشده در هر زبان باید با استفاده از سبک «Category:Commons-ISO-LANGUAGE-CODE» زیر ردههای زبان خود ردهبندی شوند. ساختار Category:Commons-en الگوی سلسلهمراتبی نمونه برای زیرردههای همهٔ زبانهای دیگر است. در نام ردهها یا صفحهها از دو دونقطه استفاده نکنید. این بحث و Help:Namespaces را ببینید.
- زیرردهٔ Category:Commons maintenance content برای نگهداری ویژهٔ محتوای مشترک سراسری ویکیمدیا کامانز است و ترجمه نمیشود. همهٔ پروندههای رسانهای باید زیر ۴ ردهٔ نخست زیر ردهبندی شوند، اما تنها پروندههایی که مشکل دارند و باید اصلاح شوند باید در زیرردهٔ Category:Commons maintenance content نیز باشند.
- Category:User categories – این برای ردههایی است که نگارخانهها، تصاویر و متنهای کاربران ویکیانبار را در بر دارند و بر پایهٔ مواردی مانند زبانی که به آن سخن میگویند مرتب شدهاند. این رده Category:User galleries را نیز در بر دارد که برای نگارخانههای ویژهٔ کاربر (یعنی غیرموضوعی) است که لازم نیست به زبان انگلیسی باشند.
نحوه استفاده از ردهها
شما همیشه باید آپلودهای خود را به ردهبندیها و/یا صفحات گالری بر اساس موضوع قرار دهید تا مشارکتهای شما توسط دیگران پیدا و مورد استفاده قرار گیرد.
بهندرت لازم میشود ردهای تازه بسازید (استثناهایی هست، مانند بارگذاری یک متن تازه؛ همچنین اشخاص را در پایین ببینید). پیش از این کار، مطمئن شوید که با ساختار ردههای موجود و با رسوم و سیاستهای ویکیانبار آشنا هستید. لطفاً بررسی کنید که آیا برای موضوع شما یک طرح ردهبندی یا یک پروژهٔ ویکیانبار وجود دارد یا نه، و از قراردادهای شرحدادهشده در آنجا پیروی کنید.
نامهای ردهها
نام ردهها باید عموماً به زبان انگلیسی باشد (Commons:Language policy/fa را ببینید). با این حال، استثناهایی وجود دارد، مانند:
- برخی نامهای خاص
- آرایههای زیستی
- نامهایی که صورت غیرانگلیسی آنها در زبان انگلیسی رایجتر است (یا شاهدی بر کاربرد یک صورت انگلیسی آنها وجود ندارد)
الفباهای لاتین به همان صورت اصلی، همراه با نشانههای زیروزبری و حروف مشتق، به کار میروند و الفباهای غیرلاتین به خط لاتین انگلیسی برگردانده میشوند. در جایی که معقول باشد، نویسههای پایهٔ انگلیسی (ISO/IEC 646) بر گونههای ملی یا مجموعهنویسههای گسترشیافته ترجیح دارند (برای نمونه، آپاستروف «راست» بر «خمیده»).
- انواع یا گروههای اشیا یا افراد عموماً باید نامی به صورت جمع داشته باشند: Category:Tools، Category:Artists، Category:Lakes، Category:Paintings، Category:Sculptures، Category:Popes و غیره، و در صورت امکان به انگلیسی.
- موضوعات یا فعالیتهای کلی معمولاً نامی به صورت مفرد لازم دارند: Category:History، Category:Weather، Category:Music، Category:Painting، Category:Nature، Category:Papacy و غیره، و در صورت امکان به انگلیسی.
- یک شیء منفرد خاص (یک شخص، ساختمان، بنای یادبود، اثر هنری، سازمان، رویداد و مانند آن) عموماً از صورت مفرد استفاده میکند (اما نه همیشه). اسمهای خاصی که صورت انگلیسی جاافتادهای ندارند بهصورت دلبخواهی ترجمه نمیشوند، بلکه به صورت اصلی خود به کار میروند.
ردههایی که زیرردهها را بر پایهٔ نام گروهبندی میکنند، معمولاً باید «by name» (بر پایهٔ نام) نامگذاری شوند، نه «by alphabet» (بر پایهٔ الفبا) (برای نمونه Category:Ships by name).
ما هنوز برای نام ردهها بینالمللیسازی نداریم، اما این مسئله باید با تغییرات مناسب در نرمافزار MediaWiki حل شود (T31928 را ببینید: نمایش عنوانهای ترجمهشده بر پایهٔ زبان کاربر در ردهها نیز). ساختن ساختارهای ردهای درهمآمیخته به زبانهای گوناگون تنها اوضاع را بدتر میکند.
برای بحثی کلی دربارهٔ ویژگی رده در MediaWiki، صفحهٔ راهنمای ردهها را ببینید.
ردهبندیهای صفحات
.png/250px-HotCat_autocomplete_(adding_a_Commons_category).png?utm_source=commons.wikimedia.org&utm_campaign=parser&utm_content=thumbnail)
برای افزودن یک صفحه (چه یک تصویر، چه یک صفحهٔ نگارخانه یا یک صفحهٔ رده) به یک رده، کد زیر را به انتهای صفحه بیفزایید.
[[Category:«نام رده»]]
به عنوان مثال، اگر شما یک نمودار نشان دهنده مدار دنبالهدارها را بارگذاری میکنید، میتوانید این موارد را به صفحه توصیف تصویر اضافه کنید:
[[Category:Orbits of comets]]
با این کار نمودار در ردهٔ مدارهای دنبالهدارها (که زیر Category:Astronomical diagrams قرار دارد) نمایش داده میشود.
برای آگاهی از چگونگی یافتن ردههای خوب برای بارگذاریها و نگارخانههایتان، بخش یک ردهٔ مناسب پیدا کنید را در پایین بخوانید.
ایجاد یک رده جدید
برای ساختن یک ردهٔ تازه:
- جستجوی کاملی انجام دهید تا مطمئن شوید ردهای موجود که همین کار را انجام دهد وجود ندارد.
- تصاویری (یا یک نگارخانه یا صفحههای دیگری) را پیدا کنید که باید در ردهٔ تازه قرار گیرند. این صفحه را ویرایش کنید و در انتهای آن ارجاع به ردهٔ تازه را بگذارید، مثلاً
[[Category:Title]]. صفحهٔ ویرایششده را ذخیره کنید. ردهٔ تازه بهصورت پیوندی قرمز در پایین صفحه نمایان میشود. - روی آن پیوند قرمز کلیک کنید. صفحهٔ ردهٔ تازه و خالی برای ویرایش باز میشود. اکنون میتوانید رده را مانند هر صفحهٔ ویکی دیگری ویرایش کنید.
یک صفحهٔ رده باید اطلاعات زیر را در بر داشته باشد (به ترتیب اهمیت):
- پیوندهای رده که آن را در یک یا چند ردهٔ والد قرار میدهند. در پایین صفحهٔ تازه، سطرهایی به شکل
[[Category:Relevant categories]]بگذارید. - متن توضیح کوتاهی که روشن کند چه چیزی باید در رده باشد، اگر عنوان بهتنهایی به اندازهٔ کافی روشن یا بیابهام نیست. توضیحات به زبانهای خاص را میتوان برچسب زد، مثلاً با الگوی
{{ab|...}}برای توضیح به زبان آبخازی،{{en|...}}برای توضیح به زبان انگلیسی و غیره، چنانکه در Commons:Language templates فهرست شده است)؛ یا با استفاده از الگوی {{Multilingual description}} تا تنها توضیح زبان دلخواه کاربر، اگر وجود داشته باشد، نمایش داده شود. - پیوندهای میانویکی یا میانزبانی به مقاله یا ردهٔ همموضوع در ویکیپدیا، با افزودن پیوندهای وبگاه مناسب در صفحهٔ متناظر ویکیداده. پس از ساختن صفحهٔ رده، روی «Add links» (افزودن پیوندها) زیر «In Wikipedia» (در ویکیپدیا) در پایین نوار کناری سمت چپ کلیک کنید تا آنها را بیفزایید.
همچنین برای راهنمایی دربارهٔ گونههای خاص رده، مثلاً ردههای مربوط به اشخاص، چگونه ردهبندی کنیم: راهنمایی بر پایهٔ موضوع را ببینید.
مرتبسازی ردهها
اگر ردهای باید بر پایهٔ رشتهای جز عنوان رده مرتب شود، دو راه وجود دارد:
تعریف کلید مرتبسازی (رشتهٔ مرتبسازی) برای همهٔ ردههای والد:
{{DEFAULTSORT:کلید مرتبسازی}}
[[Category:ردهٔ والد الف]]
[[Category:ردهٔ والد ب]]
- این کار رده را در همهٔ ردههای والد زیر کلید مرتبسازی مشخصشده مرتب میکند. برای نمونه، عنوان ردهای دربارهٔ یک شخص رشتهٔ مرتبسازی درستی نیست. برای چنین ردههایی، درست پیش از ردهها سطری با رشتهٔ مرتبسازی درست مانند زیر بگذارید:
{{DEFAULTSORT:نام خانوادگی, نام}}
تعریف کلید مرتبسازی تنها برای یکی از ردههای والد:
[[Category:ردهٔ والد الف|کلید مرتبسازی]] [[Category:ردهٔ والد ب]]
- این کار همچنین هر DEFAULTSORT احتمالاً تعریفشده را برای «ردهٔ والد الف» نادیده میگیرد.
ترتیب مرتبسازی پیشفرض در ویکیانبار چنین است:
░ ! " # $ % & ' ( ) * + , - . / 0 9 : ; < = > ? @ A a Z z [ \ ] ^ _ ` { | } ~ É é 📚
- در اینجا نماد
░صرفاً نشاندهندهٔ یک فاصله بهعنوان کلید مرتبسازی است که همیشه پیش از همه مرتب میشود. - دو کلید مرتبسازی پرکاربردتر در ویکیانبار
(فاصله) و*هستند؛ پس از آنها!،#،+،-،.،:،?و~نیز اغلب به کار میروند. - کلید مرتبسازی
~برای مرتب کردن الگوها در انتهای ردهٔ ویکیانبار مربوط به کار میرود؛ برای نمونه Category:Transport templates را ببینید که در Category:Transport مرتب شده است. - کلید مرتبسازی ویژهٔ
📚({{Setcat}}) برای مرتب کردن مجموعههای تصویری در انتهای ردهٔ مربوط به کار میرود. (برای نمونه Category:Icosahedron with colored vertices را ببینید که در Category:Icosahedron مرتب شده است.)
→همچنین ببینید: حالتهای مرتبسازی برای آگاهی بیشتر.
تغییر نام یا انتقال ردهها
لطفا ببینید Commons:Rename a category.
برای ردهبندی مناسبتر
صفحهها (از جمله صفحههای رده) بر پایهٔ موضوعشان ردهبندی میشوند، نه بر پایهٔ محتوایشان، زیرا محتوا عموماً ویژگی پایدار صفحهٔ رده نیست؛ بهویژه ممکن است گاهی در یک صفحهٔ رده محتوای نامناسب ببینید.
مثال: فرض کنید Category:Spheres تنها تصاویری از گویهای بلورین را در بر دارد. نباید بر پایهٔ محتوای کنونی، Category:Glass را به صفحهٔ رده بیفزایید، زیرا ممکن است کرههایی از مواد بسیار گوناگون ساخته شده باشند. معمولاً هر تصویری که یک شیء شیشهای را نشان میدهد پیشتر در Category:Glass (یا در ردهای از زیرساختار آن) ردهبندی شده است. بنابراین اگر Category:Spheres واقعاً پر از تصاویر گویهای بلورین است، بهتر است صفحهٔ ردهٔ تازهای مانند Category:Glass spheres یا Category:Crystal balls ساخته شود که در Category:Spheres و Category:Glass ردهبندی شده باشد.
پروندهها عموماً باید تنها در خاصترین ردهای باشند که برای یک موضوع معین وجود دارد. برای نمونه، پروندههای Category:Looking up the center of the Eiffel Tower نباید در Category:Paris نیز باشند (ردهبندی بیش از حد را در پایین ببینید). اگر ردهای متناسب با هدف خود پیدا نکردید، میتوانید آن را بسازید – اما پیش از آن بخش نحوهٔ استفاده از ردهها را با دقت بخوانید.
این بدان معنا نیست که یک تصویر تنها به یک رده تعلق دارد؛ تنها به این معناست که تصاویر نباید در ردههای زائد یا غیرخاص باشند. برای نمونه، تصویری از یک خرس قطبی که با بالگرد از روی یک کوه یخ نجات داده میشود باید در Category:Ursus maritimus، Category:Icebergs و Category:Rescue helicopters باشد. اما نباید در Category:Ursidae، Category:Sea ice یا Category:Aircraft باشد.
نکات ردهبندی
ردههایی که برای بارگذاریهای خود برمیگزینید باید تا جای ممکن به پرسشهای زیر پاسخ دهند:
- چه چیزی؟ / چه کسی؟: پرونده چه چیزی یا چه کسی را نشان میدهد؟ موضوع اصلی چیست؟ ویژگیهای درخور توجه تصویر کداماند؟ برای نمونه Category:Automobiles، Category:Felis silvestris catus یا Category:Jimmy Wales
- کجا؟: تصویر کجا گرفته شده است؟ موضوع در کجا قرار دارد؟ دوربین در کجا بوده است؟ این بهویژه برای تصاویر مکانها اهمیت دارد. مثلاً Category:Basin Street, New Orleans
- از {{Location}} نیز استفاده کنید
- کی؟: رویدادهای نشاندادهشده کی رخ دادهاند، یا تصویر کی پدید آمده است؟ تصویر کی گرفته شده است؟ این بهویژه برای تصاویر تاریخی اهمیت دارد. نمونههایی از آن Category:Warsaw in September 1939 و Category:April 2010 in Northern Ireland است
- چه کسی؟:
- چه کسی (اگر کسی باشد) نشان داده شده است؟ لطفاً یک یا چند زیررده از Category:People بیفزایید
- پدیدآور کیست؟ این بهویژه برای آثار هنرمندان شناختهشده و برای تصاویر تاریخی اهمیت دارد، برای نمونه Category:Paintings by Rembrandt یا Category:Photographs by Annie Leibovitz. برای این کار میتوانید صفحههای فضای نام Creator را نیز بهعنوان الگو به کار ببرید.
- چگونه؟: پرونده (یا تصویر) این کار را چگونه انجام میدهد؟ بهطور مشخص:
- چه نمایی؟: تصویر چه نوع نمایی را نشان میدهد؟ مثلاً Category:Plan views، Category:Panoramas.
- چه رنگی؟: رنگ کلی کدام است؟ مثلاً Category:Yellow animals
- چه شیوهٔ عکاسیای؟: اگر تصویر از یک شیوه یا جلوهٔ خاص استفاده میکند، ردهٔ متناظر را به کار ببرید: مثلاً Category:Tone-mapped HDR images، Category:Black and white photographs، Category:Double exposure
پرسشهای بالا جنبههای اصلی تصویر در حال ردهبندی را پوشش میدهند. برای برخی تصاویر به کار بردن همهٔ آنها معقول است و برای برخی دیگر تنها یکی دو تا. افزون بر این، چند جنبهٔ دیگر از تصاویر نیز هست که میتوان برای ردهبندی تصویر از آنها استفاده کرد:
- چه منبعی؟: اطلاعاتی دربارهٔ اینکه تصویر از کجا آمده است. برای نمونه، Category:Images from the German Federal Archive
- چه قالبی؟: اطلاعاتی دربارهٔ نوع رسانه، اگر غیرمعمول باشد. برای نمونه، Category:Audio یا Category:Animated GIF، Category:SVG
- چه نرمافزاری؟: اطلاعاتی دربارهٔ نرمافزاری که برای ساختن تصویر به کار رفته است. برای نمونه، Category:Created with Hugin
- چه دوربینی؟: اطلاعاتی دربارهٔ دوربین. برای نمونه، Category:Taken with Nikon D80
این دستهٔ آخر سودمند و مهم است، ولی همیشه باید افزون بر دستهٔ اصلی معیارها انجام شود.
ردهبندی در ویکیمدیا کامانز از ردهبندی در پروژههای ویکیپدیا جزئیتر و ژرفتر است. در مقایسه با آنها، ویکیانبار برای موضوعهای منفرد (مکانها، افراد، سازمانها، رویدادها، اصطلاحات و غیره) ردههای بیشتری دارد. تقریباً هر مقاله در یک ویکیپدیا میتواند ردهٔ متناظری در ویکیانبار داشته باشد. با این حال، حتی اگر تصاویر بیشتری از یک فرد عادی یا یک رویداد گذرا وجود داشته باشد، عملی است که آنها را در یک ردهٔ ویژه گروهبندی کنیم و همان رده را ردهبندی کنیم، به جای اینکه همهٔ تصاویر مشابه را یکییکی در مجموعهای یکسان از ردههای والد ردهبندی کنیم.
یک رده مناسب پیدا کنید
برای یافتن ردههای مناسب برای بارگذاریهایتان، باید ساختار ردهها را از یک ردهٔ کلی آغاز کنید و پیش بروید. جستوجوی خود را به زیرردهها محدود کنید تا به جزئیترین رده یا ردههایی برسید که با پروندهای که بارگذاری کردهاید جور است. میتوانید با دنبال کردن پیوندهای زیرردهها، یا با باز کردن درخت زیرردهها از راه کلیک روی نمادهای کوچک ▶ کنار نام زیرردهها، در ساختار ردهها پیش بروید. بخش ردههای اصلی در بالا نقطهٔ آغازی به دست میدهد و بخش چگونه ردهبندی کنیم: راهنمایی بر پایهٔ موضوع چند موضوع دیگر را پوشش میدهد.
ردهبندی بیش از حد
برای معیارهای گنجاندن (معادل وپ:ردهبندی بیش از حد) ویکیانبار:معیارهای گنجاندن در رده را ببینید

ردهبندی بیش از حد یعنی گذاشتن یک پرونده، رده یا صفحهٔ دیگر در چند سطح از یک شاخهٔ واحد در درخت ردهها. قاعدهٔ کلی این است: تصویر را همیشه در جزئیترین ردهها بگذارید و نه در سطحهای بالاتر از آنها. استثناهای این قاعده در بخش زیر توضیح داده شدهاند.
نمونه: تصویری که باید ردهبندی شود یک دایرهٔ زرد را نشان میدهد. این تصویر باید در Category:Yellow circles قرار گیرد. اگر در Category:Circles هم قرار گیرد، بیش از حد ردهبندی شده است. ما از پیش میدانیم که این یک دایره است، چون همهٔ دایرههای زرد دایرهاند. بنابراین Category:Circles زائد است. از الگو:Uw-overcat میتوان برای راهنمایی کاربران در این باره استفاده کرد.
این برای بیشتر پروندهها صدق میکند: همانطور که زیر تصویر کناری گفته شد، پروندههای Category:Black and white photographs of the Eiffel Tower نباید در Category:Paris هم باشند، پروندههای Category:Albert Einstein نباید در Category:Physicists from Germany باشند و به همین ترتیب.
چرا ردهبندی بیش از حد مشکل است
اغلب گمان میرود که هرچه تصویر در ردههای بیشتری باشد، یافتن آن آسانتر است. نمونهای دیگر: با این منطق، هر تصویری که مردی را نشان میدهد باید در Category:Men باشد، چون حتی اگر دربارهٔ کسی که دنبالش هستید چیزی جز مرد بودنش ندانید، باز هم میتوانید آن را بیابید. نتیجه این است که ردهٔ بالایی پر میشود و برای یافتن تصویر دلخواه باید صدها، یا در این مورد به احتمال بیشتر هزاران تصویر را از نظر گذراند. احتمالاً آنچه را دنبالش هستید نخواهید یافت، و از آن بدتر، کسانی که برای مصورسازی مقالهای مانند مرد دنبال تصویری کلی از یک مرد هستند، میبینند که این تصاویر میان ستارگان سینما، دانشمندان و سیاستمداران گم شدهاند.
در سطحهای پایینتر، مشکل کمتر حاد میشود، چون شمار تصاویر کمتر خواهد بود؛ هرچند همچنان بهآسانی میتواند به صدها برسد. ولی باز هم مشکلی هست: برگردیم سراغ اینشتین. من میدانم که او فیزیکدان است، پس در ردهٔ Category:Physicists میگردم. تصویری از اینشتین را میان صدها تصویر از فیزیکدانان دیگر مییابم که چندان از آن راضی نیستم، ولی تنها تصویر موجود در آنجاست. چون تصویری آنجا بود، فرض میکنم که تصویر دیگری جای دیگری پنهان نیست، به جای اینکه بیشتر در Category:Physicists from Germany بگردم و در نتیجه Category:Albert Einstein را بیابم که ممکن است تصویر بهتری در آن باشد. پس ردهبندی بیش از حد به دو مشکل انجامیده است: ردهٔ بالایی شلوغ شده است، و کاربران از جستوجوی مرتبطترین رده دست میکشند، چون به ردهای رسیدهاند که تصویری مرتبط دارد.
ردهبندی نادرست ردهها یکی از علتهای ردهبندی بیش از حد است
شاید عجیب به نظر برسد، ولی ردهبندی ناکافی میتواند یکی از علتهای ردهبندی بیش از حد باشد. وقتی خود یک رده بهدرستی ردهبندی نشده باشد، ممکن است کاربران را به ردهبندی بیش از حد پروندههای متعلق به آن رده بکشاند. نمونهای از این: Category:Eivør Pálsdóttir تنها در Category:People by name ردهبندی شده بود. کاربری که تصویری از او را ردهبندی میکند، ممکن است وسوسه شود که تصویر را در Category:Female vocalists from the Faroe Islands هم بگذارد. راهحل درست این است که تصویر تنها در Category:Eivør Pálsdóttir گذاشته شود و آن رده زیرردهٔ Category:Female vocalists from the Faroe Islands شود. با این حال، در آن هنگام، هر تصویری که از پیش در هر دو رده گذاشته شده بود، بیش از حد ردهبندی شده است و باید بهصورت دستی از ردهٔ والد برداشته شود.
مشکل مرتبط دیگر، ردهبندی نادرست است. ناتینگ هیل محلهای در بخش کنزینگتون و چلسی در لندن است. وقتی Category:Notting Hill ساخته شد، مستقیماً در Category:London گذاشته شد، به جای زیرردهای که باید در آن گذاشته میشد، یعنی Category:Royal Borough of Kensington and Chelsea. کاربری که تصویری از ناتینگ هیل را ردهبندی میکند، ممکن است وسوسه شود که آن را هم در Category:Notting Hill و هم در Category:Royal Borough of Kensington and Chelsea بگذارد. به جای این کار، هر تصویر باید تنها در جزئیترین ردهها گذاشته شود، و آن ردهها نیز به نوبهٔ خود باید در جزئیترین ردههای خود گذاشته شوند.
هرگاه به ردههایی برخوردید که بهدرستی ردهبندی نشدهاند، اگر میتوانید، لطفاً آنها را در ردههای والد مناسب بگذارید. این کار نه تنها به پرهیز از ردهبندی بیش از حد کمک میکند، بلکه حرکت در درخت ردهها را هم آسانتر میکند.
استثنا برای تصاویری با چند موضوع ردهبندیشده
پروندهای که تنها یک موضوع مرتبط را نشان میدهد نباید بیش از حد ردهبندی شود. هرگاه پروندهای موضوعهای مرتبط دیگری را هم نشان دهد و آن موضوعهای دیگر زیرردهٔ خود را نداشته باشند، میتوان ردهبندی موقت تصویر را هم در زیررده و هم در ردهٔ والد در نظر گرفت.
برای نمونه، این وضعیت ممکن است در مورد عکسی از سه سیاستمدار پیش آید که یکی از آنها آنگلا مرکل است (که ردهٔ خود را در ویکیانبار دارد) و دو سیاستمدار دیگر هنوز ردهٔ خود را ندارند. با اینکه تصویر بیگمان در Category:Angela Merkel یا یکی از زیرردههای آن ردهبندی میشود، گنجاندن آن در Category:Politicians of Germany هم معمولاً ردهبندی بیش از حد به شمار میآید. با این حال، بعید است کاربران دو سیاستمدار دیگر را در ردهٔ مرکل جستوجو کنند. در حالت آرمانی، برای آن دو سیاستمدار دیگر زیرردههای ویژه میسازیم (اگر موجه باشد)، یا زیرردههای مرتبط دیگری مییابیم (مثلاً Category:Politicians of Bavaria یا Category:Members of the FDP و غیره) که به ما امکان دهد از ردهبندی بیش از حد پرهیز کنیم. با این حال، در برخی شرایط ممکن است لازم باشد تصویر را بهطور موقت در Category:Politicians of Germany ردهبندی کنیم، در جایی که زیرردههای مناسب دیگر هنوز وجود ندارند.
کشورها ممکن است در چند ردهٔ همپوشان ردهبندی شوند. برای نمونه، Category:India هم در Category:Countries of South Asia است و هم در Category:Countries of Asia.
همچنین ردههای کاربری از قاعدهٔ ردهبندی بیش از حد مستثنا هستند، چون برای بیشتر بینندگان دیده نمیشوند و کاربران پروژه آنها را برای هدفهای گوناگونی مانند مرتبسازی، آمار، پر کردن مقادیر جعبههای کاربری و غیره به کار میبرند.
چگونه ردهبندی کنیم: راهنمایی بر پایهٔ موضوع
برای برخی ردهها، راهنمایی ویژهای دربارهٔ بهترین شیوهٔ مرتبسازی محتوا در آن رده وجود دارد. این راهنمایی را میتوان در یک طرح رده یا یک پروژهٔ ویکیانبار مربوط به موضوع شما یافت. در این بخش هم اطلاعاتی دربارهٔ ردهبندی هست، و گاهی در بالای صفحهٔ خود رده، در فضای نام رده، راهنمایی آمده است. برای نمونه، بخشی از راهنمایی دربارهٔ ردهبندی محتوایی که افراد را نشان میدهد در بالای Category:People است و بخشی در بخش افراد در پایین.
سازههای معماری
محتوایی که سازههای معماری را نشان میدهد، مانند ساختمانها و تونلها، را میتوان اینگونه ردهبندی کرد:
ردهٔ سازهٔ معماری. نخست بررسی کنید که آیا از پیش ردهای برای این سازهٔ مشخص وجود دارد یا نه.
- اگر آری: پرونده را در آن بگذارید.
- اگر نه: اگر بیش از دو عکس دارید، ردهای تازه به نام آن سازه بسازید. برای نمونه Category:Rheinbrücke Emmerich. نام رایج را به کار ببرید، نه لزوماً نام انگلیسی را.
سپس رده را (و نه تکتک عکسها را!) بر پایهٔ این امکانها ردهبندی کنید:
- مکان: Category:Architectural structures by country را ببینید، برای نمونه: Category:Buildings in Germany
- کارکرد: Category:Architectural structures by function را ببینید، برای نمونه: Category:Bridges، Category:Railroad stations، Category:Houses
- گونه / ساخت: Category:Architectural structures by type را ببینید
- مصالح: Category:Architectural structures by material را ببینید، برای نمونه Category:Concrete structures
- سبک معماری: Category:Architecture by style را ببینید، برای نمونه Category:Ancient Egyptian architecture، Category:Egyptian Revival architecture
- مهندس: Category:Structural engineers را ببینید، برای نمونه: Category:John A. Roebling
- معمار: Category:Architects را ببینید، برای نمونه: Category:Norman Foster
- وضعیت: Category:Buildings by condition را ببینید، برای نمونه Category:Derelict buildings، Category:Destroyed buildings
در بسیاری از موارد، «ردههای تقاطعی» از پیش وجود دارند که دو یا چند مورد از این ملاحظهها را در یک رده پوشش میدهند، مانند Category:Egyptian Revival architecture in France یا Category:Destroyed hotels in Japan.
پس از آن، تصویر را بر پایهٔ شیوهٔ نمایش سازه ردهبندی کنید، مانند موارد زیر (یا، معمولاً، زیرردههای آنها):
- نقاشی یا طراحی: Category:Paintings of buildings/Category:Paintings of bridges/و غیره یا Category:Drawings of buildings/Category:Drawings of bridges/و غیره را ببینید.
- کارت پستال: Category:Postcards of buildings/Category:Postcards of bridges/و غیره را ببینید.
- همچنین باید ردههای مربوط به نما یا زاویهٔ دید را در نظر بگیرید، مانند Category:Panoramas of buildings، Category:Aerial photographs of buildings، Category:Undersides of bridges، Category:Remote views of buildings و غیره.
بخش و زمینهٔ دیدهشده را هم در نظر بگیرید:
- برای بخشها، ردههایی مانند Category:Bridge elements، Category:Tunnel portals، Category:Interiors of towers را ببینید
- برای زمینه، ردههایی مانند Category:Trains on bridges را ببینید
افراد
محتوایی که افراد را نشان میدهد باید در ردههایی گذاشته شود که آنها را توصیف میکنند، مانند Category:Economists from the United States. کاوش را از Category:People آغاز کنید.
برای جزئیات دربارهٔ نامگذاری و سازماندهی این ردهها، لطفاً Commons:Suggested category scheme for people را ببینید.
چشماندازها، نماهای بیرونی
محتوایی که موضوعی معین را از یک نقطهٔ دید مشترک نشان میدهد، در ردههای نماهای موضوع از نقطهٔ دید گروهبندی میشود، مانند نماهای کلیسای جامع سویل از خیرالدا. چنین ردههایی باید زیرردهٔ هم ردهٔ موضوع (در این نمونه کلیسای جامع سویل) و هم ردهٔ نقطهٔ دید (در این نمونه خیرالدا) باشند.
در این نمونه، ردهٔ نماهای کلیسای جامع سویل از خیرالدا مستقیماً در ردههای موضوع و نقطهٔ دید گذاشته نمیشود، بلکه در نماهای کلیسای جامع سویل و نماهایی از خیرالدا گذاشته میشود. چنین ردههای میانی اغلب برای ساختن ساختار و پرهیز از ردهبندی بیش از حد لازماند، بهویژه برای نماهای یک شهر از نقطهٔ دیدی که درون خود شهر است. برای نمونه، نماهای رم از پینچو به ردهٔ میانی نماهای رم نیاز دارد تا مستقیماً در رم گذاشته نشود، که ردهبندی بیش از حد به شمار میآید.
متنها
متنها، مانند اسکنهای کتاب، معمولاً باید برای هر نسخهٔ اسکن و هر ویرایش متن یک رده داشته باشند. بدین ترتیب، کتابی که در سه ویرایش جداگانه منتشر شده است یک ردهٔ والد برای کتاب، سه زیررده برای هر متن، و زیرردههای دیگری برای متن به صورت jpeg، DjVu و غیره خواهد داشت، به شرط آنکه هر نسخه واقعاً بارگذاری شده باشد. (برای ویرایشهایی که در ویکیانبار نیستند رده ساخته نمیشود.) این بهویژه برای پروندههایی با قالبی جز DjVu و PDF مهم است، که در آنها رده تنها راه عملی برای کنار هم نگه داشتن اسکنهاست؛ برای نمونه Category:The Chronicles of England, Scotland and Ireland, Holinshed, 1587 را ببینید که ۲۸۵۷ تصویر jpeg از اسکن صفحهها را در بر دارد.
گلمها (GLAM)
برای مسائل ردهبندی مربوط به اهدای انبوه محتوا از سوی گلمها (نگارخانهها، کتابخانهها، بایگانیها و موزهها)، لطفاً Commons:Guide to batch uploading#Categories را ببینید.
روند کار ردهبندی
در حال حاضر، یک ربات بررسی میکند که آیا پروندههای تازه بارگذاریشده در ردههای موضوعی ردهبندی شدهاند یا نه، و میکوشد پروندههایی را که ردهبندی نشدهاند ردهبندی کند. پیش از ۱۷ ژوئن ۲۰۱۵، CategorizationBot مسئول این کار بود. از ژوئن ۲۰۱۹، SteinsplitterBot گاهبهگاه پروندههای ردهبندینشده را بررسی میکند. روند کار به این ترتیب است:
- کاربر پروندهای تازه بارگذاری میکند و ردههایی میافزاید (یا نمیافزاید).
- یک ربات بررسی میکند که آیا پرونده ردهبندی شده است یا نه.
- پرونده از پیش ردهبندی شده است => درست است
- پرونده ردهبندی نشده است => ربات برچسب Category:Media needing categories را روی پرونده میگذارد. پروندههای امروز در Category:Media needing categories as of 24 October 2026 هستند
- کاربران پروندهها را بیشتر ردهبندی میکنند (برای نمونه پخش کردن رده در پایین)
همچنین ببینید: کاربر:CategorizationBot#روند، آمار ردهبندی
روندهای دیگری برای ردهبندی، هرچند دستی، ممکن است:
- پر کردن رده: با واژههای کلیدی مناسب در موتور جستوجو پروندههایی را که باید در ردهای معین باشند بیابید و آنها را در آن بگذارید.
- پخش کردن رده: به Category:Categories requiring diffusion بروید، ردهای شلوغ را برگزینید، در صورت نیاز زیرردههای مناسب بسازید و پروندهها را به زیرردهها منتقل کنید. ابزارهایی مانند Cat-a-lot و HotCat میتوانند کمک کنند.
ردههای نشانهگذاریشده با «HIDDENCAT»
بسیاری از ردههای غیرموضوعی با واژهٔ جادویی __HIDDENCAT__ یا {{Hiddencat}} در صفحهٔ رده نشانهگذاری شدهاند. مزیت به کار بردن الگو این است که جعبهٔ اطلاعات دیگری برای کاربر نمایش داده میشود که میگوید:
«این رده در صفحههای عضوش نمایش داده نمیشود، مگر اینکه ترجیحات کاربری مربوط تنظیم شده باشد.»
نمونهای از به کار بردن __HIDDENCAT__، Category:PD NASA است. نمونهای از به کار بردن الگو، Category:Wildtunis/100WikiCommonsDays است.
در حالی که ردهها معمولاً در هر صفحه دیده میشوند، ردههایی که با __HIDDENCAT__ یا {{Hiddencat}} نشانهگذاری شدهاند تنها در این جاها دیده میشوند:
- در صفحهٔ ویرایش: در پایان صفحه، زیر جعبهٔ ویرایش
- در صفحههای رده:
- در زیرردههای ردهٔ پنهان: در جای معمول، ولی در سطری جداگانه با حروف کوچکتر و برچسب «Hidden category».
- در ردههای والد: به همان شیوهٔ ردههای دیگر
- در صفحههای توضیح پرونده و صفحههای نگارخانه: برای کاربران واردشدهای که «نمایش ردههای پنهان» را در ترجیحات ظاهر خود برگزیدهاند. این گزینه برای همهٔ کاربرانی که تازه نامنویسی کردهاند فعال است.
این ویژگی معمولاً برای ردههای مبتنی بر الگو، مانند ردههای مبتنی بر برچسب پروانه، به کار میرود. برای نمونه، گذاشتن {{PD-old-100}} در صفحهٔ توضیح پرونده، پرونده را به Category:Author died more than 100 years ago public domain images میافزاید که با __HIDDENCAT__ نشانهگذاری شده است.
برای جزئیات بیشتر، بخش راهنمای ردههای پنهان مدیاویکی (MediaWiki، نرمافزاری که ویکیانبار به کار میبرد) را ببینید.
الگوهای ردهها
برخی الگوها برای کاربرد در صفحههای رده طراحی شدهاند؛ Category:Category namespace templates را ببینید. اگر رده به یک آیتم ویکیداده پیوند داده شده باشد، میتوانید این را به کار ببرید:
- {{Wikidata Infobox}} که خلاصهای از اطلاعات موجود در ویکیداده دربارهٔ موضوع را نمایش میدهد و ردههای تولد/مرگ/نام/شناسهٔ بنای تاریخی را هم خودکار میافزاید.
برخی از پرکاربردترین آنها Category:Category header templates هستند، مانند:
- {{Category TOC}} و {{LargeCategoryTOC}}: برای فراهم کردن فهرست مندرجات برای ردههای بسیار بزرگ با زیرردههای فراوان
- {{ImageTOC}} و {{FileCategoryTOC}}: برای فراهم کردن فهرست مندرجات برای ردههای بزرگ با پروندههای فراوان و زیرردههای کم
- {{Image template notice}} و {{Autocat}}: برای ردههای نگهداری که یک الگوی مشخص آنها را پر میکند.
- {{Global maintenance category}} و {{Local maintenance category}}
- {{CatCat}}: برای ردههایی که تنها باید ردههای دیگر را در بر داشته باشند
- {{MetaCat}}: مانند CatCat ولی محدودتر؛ تنها باید ردههای دیگری را در بر داشته باشد که بر پایهٔ معیاری مشخص گروهبندی شدهاند.
- {{By country category}}، {{By language category}}، {{By century category}}: برای گونههای مشخصی از فرارده
- {{CatDiffuse}} (موقت) و {{Categorise}} (دائمی): برای ردههای بزرگی که برای انتقال پروندهها به زیرردهها به نگهداری نیاز دارند
- {{Category tree}}
ابزارها
- ابزارهایی که از راه ترجیحات کاربری فعال میشوند
- Cat-a-lot: A tool that helps with moving multiple files between categories or adding categories to search results. [documentation / talk]
- HotCat: d Easily add / remove / change a category on a page, with name suggestions. [documentation / example / talk]
- Gallery Details: Adds a link in the toolbox to display galleries and categories (and Newimages and Search result pages) with extensive details from file description pages and links to easily mark an image without source, etc. If Pretty log is activated, it also works on Log pages. [documentation / talk]
- Place categories above content, but below image on file description pages. جای ردهها را در رابط کاربری تغییر میدهد.
- Add a link to category pages to search for the category name with the option "-incategory". This excludes files already in the category (doesn't work if the category was added by a template). [talk]
- ابزارهای Toollabs / toolserver
- PetScan؛ این نسخهٔ جدید امکانات دیگری هم دارد
- vCat انگلیسی؛ درخت نیاکان ردهها را رسم میکند. برای نمونه، https://tools.wmflabs.org/vcat/render?wiki=commonswiki&category=Water%20wells نموداری از ردههای والد رده:چاههای آب میسازد
- صفحههای ویژه
- فهرست الفبایی ردههایی که پرونده یا صفحهٔ دیگری در آنهاست، از جمله ردههای ناموجود
- درخت ردهها
- ردههای استفادهنشده، از جمله ردههایی که با {{Category redirect}} تغییر مسیر داده شدهاند
- ردههای ردهبندینشده
- بوکمارکلتها
- اسکریپتها، نرمافزارها و مانند آن
- AutoWikiBrowser (برای دسترسی: صفحهٔ بررسی)
- pywikipediabot category.py (برای دسترسی: صفحهٔ درخواست)
- Degrandparent؛ ابزاری برای بیرون بردن پروندهها از یک رده، اگر در یک یا چند زیررده از آن رده هم باشند.
- رباتها
- SieBot؛ نام ردهها را تغییر میدهد یا رده میافزاید. توضیحات را ببینید؛ درخواستها.
- EuseBot؛ بسته به اینکه مقالهای در ویکیپدیای انگلیسی در کدام رده است، ردههای والد دیگری به ردهها (و نگارخانهها) میافزاید. برای درخواستها.
- RussBot؛ تغییر مسیرهای ردهٔ غیرخالی را خالی میکند
- CategorizationBot؛ تصاویر ردهبندینشده را به رسانههای نیازمند رده میافزاید، به بارگذارندگان اطلاع میدهد و میکوشد تصاویر را ردهبندی کند (رسانههای نیازمند بازبینی رده)
- درخواستهای انجام کار
جستارهای وابسته
- MediaWiki's handbook section on categories
- Category:Commons category schemes
- Commons:Deletion policy for categories
- Commons:Galleries
- Commons:Category disambiguation
- Commons:Category inclusion criteria
- کارهای مانده و درخواستها
- Commons:Categories for discussion#Current requests – بحثهای باز اجتماع دربارهٔ ردههای مشخص
- Commons:Categories requiring diffusion – فهرست جدولی
- Commons:Categorization requests – کارهای حلنشدهٔ ردهبندی به تفکیک دشواری و نوع
- Categories with only non-existing categories – فهرست جدولی
- Categories with only infobox categories – فهرست جدولی
- Self-categorized categories – حلقههای ردهای که باید اصلاح شوند
- Commons:WikiProject Minimum One Category – تلاشی برای افزودن رده به پروندههایی که هیچ ردهٔ ناپنهانی ندارند
- جستارها